TÜRKİYE YÜKSEK İHTİSAS EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ

ÜROLOJİ KLİNİĞİ

 

BÖBREK   ve İDRAR YOLLARI TAŞLARI

Böbrek taşları en sık görülen ve ağrıya neden olan böbrek rahatsızlıklarından biridir. Erkeklerin 10%’unda  ve  bayanların  3%’ünde  hayatlarının bir döneminde  böbrek taşı oluşur. Ve bunların çoğunda , başka taş gelişimi ihtimali yüksek olduğu için , hastalık kronik bir hal alır.

  Her biri yumruk büyüklüğünde olan böbrekler vücudun  yan-arka kısımlarında yerleşmiş organlardır. Mesaneye üreter adı  verilen  dar tüplerle bağlanmışlardır. Böbrekler kanı süzen , faydalı maddeleri tekrar vücuda geri alan , zararlı  maddelerin idrarla atılımını sağlayan filtrelerdir. Böbrekten atılan idrar mesanede toplanır ve üretra adı verilen kanalla vücuttan dışarı atılır.

Böbrek taşları ,  çeşitli minerallerin ve başka maddelerin böbrekte toplanıp, katı parçacıklar halinde çökmesi sonucu oluşur. Normal koşullarda idrarda bulunan çeşitli kimyasallar bu çökmeyi engeller. Fakat bazı durumlarda bu koruyucu mekanizma etkisini yitirir. Eğer oluşan parçacıklar küçükse herhangi bir yakınmaya neden olmadan idrarla atılırlar. Daha büyük taşlar ise böbrekte veya idrar yolunda bir yerde takılıp tıkanmaya yol açabilirler.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Beş  çeşit  böbrek  taşı türü  bulunmaktadır :

1. Kalsiyum oksalat taşları ve  2. kalsiyum fosfat taşları :  Bu tür taşlar en sık görülen taşlardır ve tüm görülenlerin 80 %’ini teşkil ederler. Herhangi bir nedenle kalsiyum ve diğer minerallerin idrardaki konsantrasyonu arttığında önce  kristal oluşumu meydana gelir , bunu küçük taşların ve sonrada büyük taşların oluşumu izler.

3. Strüvit taşları: Amonyum , magnezyum ve fosfat tuzlarından oluşmuştur. Genellikle kadınlarda görülürler ve idrar yolu enfeksiyonu sonucu oluşan taşlardır.

4. Ürik asit taşları : Protein metabolizmasının bir ürünü olan ürik asidin vücutta biriktiği bir hastalık olan  “ gut” hastalığı bulunanlarda görülen taşlardır.

5. Sistin taşları : Proteinlerde bulunan bir amino asit olan sistinin , nadir görülen genetik bir hastalık neticesinde  aşırı miktarlarda böbrekte birikmesi sonucu oluşan  taşlardır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Böbrek  Taşları İçin Risk Faktörleri :

Risk faktörü , bir hastalığa yakalanma ihtimalini arttıran durum olarak tanımlanabilir.

Aşağıda sıralanan risk faktörleri olmadan da böbrek taşı hastalığı meydana gelebilir. Sıralanan risk faktörlerinden biri bulunduğunda , bunun getirdiği riski azaltmak için ne gibi tedbirler alınacağını öğrenmek için ilgili uzmana baş vurulması gerekir.

 

Kişi ve hayat tarzıyla ilgili faktörler

  • Yüksek doz kalsiyum ve D vitamini alımı
  • Uzun dönem hareketsiz kalma
  • Aşırı kilolu olma
  • Açlık , oruç tutmak

Tıbbi  Durum

  • İdrar yolu enfeksiyonu
  • Böbrek taşı öyküsü
  • Gut hastalığı
  • Crohn hastalığı
  • Ülseratif kolit
  • Böbrek hastalığı
  • Yüksek kan basıncı
  • Aşırı aktif paratiroid bezi
  • Bazı kanser türleri

Yaş

  • 20- 40

Cinsiyet

  • Erkeklerde kalsiyum ve ürik asit taşı gelişimi ihtimali daha yüksektir.
  • Bayanlarda strüvit taşı gelişimi ihtimali daha yüksektir.

 

Genetik Faktörler

  • Ailede böbrek taşı bulunan veya gut hastalığı olan bireylerin varlığı

Etnik Altyapı

  • Kafkas ırkları

İlaçlar

  • Antiasitler
  • Bazı diüretikler
  • Bazı steroidler
  • Tiroid ilaçları
  • Bazı kemoterapi ilaçları
  • HIV tedavisinde kullanılan bir takım ilaçlar

Böbrek Taşının Belirtileri :

Böbrek taşının genellikle ilk belirtisi şiddetli bir yan ağrısıdır. Bu ağrı genellikle , taş idrar yolunun bir kesimini  tıkadığında veya hareket ettiğinde  meydana gelir. Taşın bulunduğu yere göre,  ağrı  kasıklara ve uyluğun iç yüzüne yayılabilir ve bulantıya ve kusmaya neden olabilir. Eğer taş idrar yolunda tahrişe neden olmuşsa , idrarda bir miktar kanda görülebilir.

  • Şiddetli yan ağrısı
  • İdrarda kan
  • Ateş ve titreme (genellikle enfeksiyonun göstergesidir.)
  • Kusma
  • Kötü kokulu bulanık idrar
  • İdrar yaparken yanma şikayetleri  taş hastalığını akla getirmelidir.

 

Böbrek Taşlarının Tanısında Kullanılan Testler :

Taşın yerini tesbitte kullanılan testler

  • Direkt üriner sistem grafisi (DÜSG) veya sonogram : Bu tetkiler sayesinde taşın yeri saptanabilir. Sonogram ses dalgalarının kullanıldığı detaylı görüntüleme sağlayabilen bir yöntemdir.
  • İntravenöz Pyelogram (İVP) : Bu testte ven içerisine radyoopak madde enjekte edilir. Bu madde sayesinde idrar yolları filmde görünür hale gelir.
  • Bilgisayarlı Tomografi (BT) : Bu yöntemde iç organların detaylı olarak görüntülenmesinde X-ışınları kullanılır. DÜSG ‘de gözden kaçan küçük taşlar  BT ile tesbit edilebilir.

Taşın türünü anlamada kullanılan testler

  • Kan testleri  :  Böbrek taşı oluşumuna neden olabilecek faktörleri tanımlamada kullanılır (yüksek Ca  veya ürik asit seviyeleri , enfeksiyon varlığı)

24 saatlik idrar toplanması : Toplanan idrar , taş oluşumuna zemin hazırlayan maddeler olan kalsiyum ve oksalat gibi maddeler , ve asidite yönünden değerlendirilir. Bu tahlil tek idrar örneğine göre daha kesin bilgi sağlar.

 

Böbrek  Taşlarının  Tedavisi :

Çoğu böbrek taşı herhangi bir sorun çıkarmadan idrar yolundan kolayca geçerek düşer. Bunu kolaylaştırmak için hekimler genelde şu önerilerde bulunurlar :

  • Günde en az 2 litre su içilmesi
  • İhtiyaç olduğunda ağrı kesici alınması
  • Düşürülen taşın türünün öğrenilmesi ve bu yönde tedavi planlanması için saklanılması

Tedavide

  • Yaşam tarzında değişiklikler  ve ilaç tedavisi ve veya izlem
  • Taş kırma yöntemi
  • Cerrahi       

 

İzlem:Taşın bulunduğu yere ve büyüklüğüne göre müdahale yapmadan izleme karar verilebilir.5mm den küçük taşlar genellikle kendiliğinden düşebildiği için bu grupta değerlendirilebilir.

Taş kırma yöntemi: Vücüt dışından şok dalgası oluşturup,odaklandığı noktadaki taşı (örneğin böbrekteki) kırma esasına dayanır.Kırılan parçaların kendiliğinden düşmesi beklenir.Genel anestezi altında veya anestezisiz uygulanabilir.Ciltte kesi oluşturulmaz.

Cerrahi:Taşın bulunduğu yere ve büyüklüğüne göre şekli değişir.

       Endoskopik cerrahi

       Perkütan cerrahi

       Açık cerrahi       şeklinde gruplandırılabilir.

Endoskopik cerrahi: Endoskop denilen,ışıklı ince,içinden alet geçirilebilen, dürbün benzeri optik cihazlarla idrar yolları içindeki taşların, çeşitli yardımcı aletler ile gerek kırılarak, gerek direk yakalanarak çıkarılması işlemidirciltte kesi oluşmaz.Böbrek,üreter,mesane,üretra her kısımda uygulanabilir . Anestezi gerekir.

Perkütan cerrahi: Böbrek taşları için, hastanın arka-yan tarafından böbrek içine ilerletilen kalem büyüklüğünde ve kalınlığında bir kılıf içinden endoskoplar kullanılarak, taşların kırılarak veya kırılmadan çıkarılması işlemidir.Böbrek dokusunda açık cerrahiye göre daha az hasara yol açar.Cilt kesisi 1 cm dir, anestezi gerekir.

Açık cerrahi: taşın yerine göre cilde kesi yapılıp vücüt tabakaları kesilerek,gereken organ (böbrek ,mesane) görülüp taşların alınması işlemidir. Anestezi gerekir.Cilt kesisi 7-8 cm den 15-25 cm kadar olabilir.

    Her bir yöntemin başarısı taşın büyüklüğüne, yerine, sertliğine, daha önce geçirilmiş ameliyat olup olmamasına göre değişmektedir.

 

      TYİH ÜROLOJİ KLİNİĞİ

üreteroskopik cerrahi

perkütan cerrahi